ਪਾਠ ਯੋਜਨਾ - 1

ਜਮਾਤ  : ਅੱਠਵੀਂ                                                          

ਟੋਪਿਕ : ਸੰਸਦ ਦੀ ਬਣਤਰ 

ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ

1. ਜਮਾਤ ਦਾ ਕਮਰਾ, ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ, ਡਸਟਰ , ਚਾਕ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਲਿੱਪਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਦੇ ਅੱਖਰ A,B,C ਅਤੇ D ਲਿਖੇ ਹੋਣ |
2. ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਦੀਆਂ  ਤਸਵੀਰਾਂ , ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ |

ਉਦੇਸ਼ :

1. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ |
2. ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ |
3. ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਚੌਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ |

ਪੂਰਬ ਗਿਆਨ ਪਰਖ

ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇਗਾ  :

1. ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੈਸਲਾ ਕੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
2. ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇਂ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
3. ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ ?
4. ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਿੰਨੇਂ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ :

ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਉੱਤਰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਬਾਰੇ ਪੜਾਂਗੇ |

ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ :

ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ          ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ                ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ

ਪਾਠ ਸਮੱਗਰੀ	ਅਧਿਆਪਕ ਗਤੀਵਿਧੀ	ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ
1.ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ : ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ  ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਪੜਾਂਗੇ | ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਸੰਸਦ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ‘ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ’ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅੱਖਰ ‘ਪਾਰਲਰ’ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ , ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗਲਬਾਤ ਕਰਨੀ | ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ : ਸੰਸਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਬੈਠਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋ ਸਦਨ ਹਨ : ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ | ਲੋਕ ਸਭਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਦਨ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 545 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ  543 ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੌਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਜਦਕਿ ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸਦਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਲੋਕ  ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਰਾਜ ਸਭਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 250 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਦਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ | 238 ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ 12 ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਲਾ ,ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਈ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਉਸ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ( ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ) ਨੂੰ ਕੈਬਿਨੇਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇੰਝ ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੀ ਕੈਬਿਨੇਟ ਸਣੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |	ਅਧਿਆਪਕ ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਚਾਕ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਬਣਾਏਗਾ |       ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਸਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਗਾਏਗਾ |     ਅਧਿਆਪਕ ਬੈਂਚ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਿੱਪਾਂ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਬੈਂਚ ਤੇ A,B,C,D ਸਲਿੱਪ ਜਰੂਰ ਹੋਵੇ | ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਬੈਂਚ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਲਿੱਪ ਸਣੇ ਸਟੇਜ਼ (ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੋਲ )ਤੇ ਭੇਜਣ | ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬੈਂਚਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਾਰਟ ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏਗਾ | ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਲਿੱਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨੀਚੇ ਉੰਨੇ ਹੀ ਕਾਲਮ ਬਣਾਏਗਾ ਜਿੰਨੇਂ ਬੈਂਚ ਹੋਣਗੇ | ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈਡਿੰਗ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੇਗਾ  ( ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ )ਜਿਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਅੱਖਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹ ਜੇਤੂ ਪਾਰਟੀ ਐਲਾਨੀ ਜਾਵੇਗੀ | ਬਾਕੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ | ਅਧਿਆਪਕ ਹੁਣ ਚੁਣਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਕੇ ਭੇਜਣ | ( ਦੋ ਬੈਚਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਚੁਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ) 1.ਅਧਿਆਪਕ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਨ | ਇਹ ਬੱਚਾ ਸਪੀਕਰ ਹੋਵੇਗਾ |   2. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਤਕੇ ਆਈ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਨ | ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇਗਾ |     3.. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਖਵਾਏਗਾ | 4. ਹੁਣ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਵੇ | ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੈਬਿਨੇਟ ਹੋਵੇਗੀ |	ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਬਨਾਉਣੀ      ਸੰਸਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਗਾਉਣੀ   ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰਾਂ ਚਾਰਟ ਬਨਾਉਣਾ Sr.No. Congress Bjp Communist Dalit party 1 A B C D 2 A B C D 3 A B C D 4 A B C D 5 A B C D 6 A B C D 7 A B C D 8 A B C D ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ , ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਏਗਾ | ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ | ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਉਣ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ |

( ਦੁਹਰਾਈ )

ਕੁਝ ਕਰਨ ਯੋਗ :

1. ਪਤਾ ਕਰੋ ਕਿ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇਂ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਕੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
2. ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਅੱਜਕਲ ਸਪੀਕਰ ਕੋਣ ਹੈ ?
3. ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅੱਜਕਲ ਕੋਣ ਹੈ ?
4. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਕਿੰਨੇਂ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਕੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
5. ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਐਮ.ਪੀ. ( ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼.ਪਾਰਲੀਆਮੈਂਟ) ਕੋਣ ਹੈ ?

ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਪੌਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |

ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ ?

ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਰਕ ਰੇਖਾ  ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ |

ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ |

ਨਿੱਕੀਆਂ ਪੈੜ੍ਹਾਂ , ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ

ਨਿੱਕੀਆਂ ਪੈੜ੍ਹਾਂ , ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ( ਪੜ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ, ਪੜ੍ਹਾਓ ਪੰਜਾਬ ਅਧੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਵੀਡੀਓ )

ਭਾਰਤ ਦਾ ਧਰਾਤਲ

ਹੇਠ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ
ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ , ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਠਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ |

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ , ਇਸਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਨਦੀਆਂ , ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ੍ਹੀ ਦਰ੍ਰੇ

ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪ

ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖਾਲੀ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖ ਕੇ ਗਲਤੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕਰਨ | ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਸਥਿੱਤੀ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਏਗਾ |

ਲੰਬਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿੱਥਕਾਰ

ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿੱਥਕਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦੱਸਵੀਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ |

ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ - ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ

ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਖਣਿਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਖਣਿਜ ਉਦਯੋਗ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਧਾਰ ਹਨ | ਖਣਿਜ ਹੀ ਸਾਡੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |ਮੱਧ-ਪੁਰਬ ਦੇ ਵੀਰਾਨ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਣ ਹੀ ਅਮੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਣ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਉਠਦਾ ਹੈ |

ਭਾਰਤ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਅਮੀਰ ਹੈ | ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਿੱਤ ਉਪਯੋਗ ਜਾਂ ਦੋਹਨ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ | ਕੁਝ ਖਣਿਜਾਂ ਵਿੱਚ  ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਕਾਫੀ ਅਮੀਰ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਖਣਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਲੋਹਾ,ਅਬਰਕ, ਮੈਂਗਨੀਜ਼, ਬਾਕਸਾਇਟ ਅਤੇ ਜਿਪਸਮ ਅਤੇ ਕੋਲ੍ਹਾ ਇੱਥੇ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬਾ, ਟਿਨ, ਸੀਸਾ, ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿੱਕਲ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਖਣਿਜ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਹਨਾਂ ਖਣਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲ੍ਹੇ ਕੁਝ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ |

ਅਬਰਕ : ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੱਠ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ੱਤ ਅਬਰਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ | ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਅਬਰਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਹਜਾਰੀਬਾਗ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗਯਾ ਅਤੇ ਮੁੰਗੇਰ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੱਧੇ ਅਬਰਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅਬਰਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਦਾ ਅੱਧਾ ਉਤਪਾਦਨ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੈਲੋਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭੀਲਵਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |

ਬਾਕ੍ਸਾਇਟ : ਬਾਕਸਾਇਟ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਐਲੁਮੀਨੀਅਮ ਧਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਹਲਕੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਧਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇਸ ਧਾਤ ਦਾ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ | ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਉਪਯੋਗ ਵੱਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਝਾਰਖੰਡ , ਗੁਜਰਾਤ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਾਕ੍ਸਾਇਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜ ਹਨ | ਬਾਕ੍ਸਾਇਟ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਬਾਕ੍ਸਾਇਟ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ |

ਮੈਂਗਨੀਜ਼ : ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਉੜੀਸਾ ਵਿਚ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਕਿਓਂਝਰ ਅਤੇ ਮਿਉਰਭੰਜ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਦੁਰਗ, ਸਿਮੋਗਾ, ਚਿਕਮੰਗਲੂਰ , ਬੇਲਗਾਮ , ਧਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਕੰਨੜ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਹਨ | ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਿੰਘਭੂਮ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ |

ਤਾਂਬਾ : ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਰਤਨ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ , ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ , ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸੁਚਾਲਕ ਹੈ | ਅੱਜ-ਕੱਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਂਬਾ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਿੰਘਭੂਮ , ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਲਾਘਾਟ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝੁੰਨਝੁੰਨੂੰ ਅਤੇ ਅਲਵਰ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਮਮ , ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਚਿੱਤਰਦੁਰਗ ਅਤੇ ਹਸਨ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਮ ਵਿਚ ਵੀ ਥੋੜੇ ਬਹੁਤ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |

    _____________________________